Jordskjelv

FAKTA OM JORDSKJELV:
Jordskjelv skjer av langsomme bevegelsar i jordskorpa som over tid skaper spenningar i jordskorpa. Desse spenningane kan bli så store at den aktuelle bergarten til slutt gir etter, og plutselege forskyvningar oppstår. Dette fører til rystelsar og bevegelsar i bakken.
Jordskjelv kan skje på ulike måtar, den eine måten er at f.eks viss jordskorpane kræsjer saman.






















JORDSKJELV I BAM, IRAN:

Etter jordskjelvet

Før jordskjelvet

Det er ikkje mogleg å hindre jordskjelv, så for å formindre skaden må vi forsøke å konstruere bygningar som kan motstå skjelva. Høge bygningar kan konstruerast jordskjelvsikre også i risikoområder.


JORDSKJELV I NOREG:

JORDSKJELVSIKRE HUS?

I Norge er risikoen for jordskjelv liten. Når det skjer så skal ikkje bygningane kunne bli så skada at dei rasar saman, slik at folk blir skada eller drept. Bygningane skal vere bygd på ein slik måte at dei tåler "vanlege" skjelv. Dette kalles samanbrotstilstand. I jordskjelvutsatte områder kan man også bygge jordskjelvsikre hus. For eksempel sjukehus.





KRAFTIGSTE JORDSKJELV: VALDIVIA, CHILE. 22 MAI


Jordskjelvet i Chile i 1960 er det kraftigaste jordskjelvet som nokonsinne er målt. Etter jordskjelvet kom det ein kraftig tsunami som drepte minst 2000 mennesker og etterlot over to millionar menneske heimlause i Chile. Jordskjelvet i Valdivia, Chile målte 9,5 på Richters skala.

ETTERSKJELV:

Eit etterskjelv er eit jordskjelv i det same området som hovudskjelvet, men det er mykje mindre. Det er vanlig at større jordskjelv blir fulgt av mange etterskjelv, det er fordi det tar tid for jordskorpa faller til ro igjen.
Etterskjelv kan gjere store skader, ettersom bygningar og transportnett ofte er skada etter hovedskjelvet. Dette gjer dei ekstra sårbare for eit nytt skjelv. Vanlegvis finn vi eit etterskjelv nokre få brotlengder vekk frå hovudskjelvet. Man kan si at etterskjelv er mindre justeringer etter hovedskjelvet der mindre spenninger utløses.

SLIK KAN EIN SIKRE MOT JORDSKJELV:

I 1972 var det eit kraftig jordskjelv i Nicaragua. Store delar av byen blei lagt øde. Men eit høghus hadde overlevd skjelvet, utan at noko blei øydelagt. Korleis kan det skje? – Alle bygningar har naturlege svingfrekvensar. Dei er bestemt av kva huset er bygd av, og kva underlag det står på. For å forminske skader ved jordskjelv, må ein enten bruke kraftige nok materiale som kan tåle meir skjelv, eller så må ein endre konstruksjonen slik at ein unngår samanfall mellom naturlege svingfrekvensar i bygningen og frekvensane i jordskjelv.

FORVARSEL

Nokre gonger får folk eit forvarsel om at eit større skjelv er på gang. Eit jordskjelv består av tre ulike typer bølger:
1. Overflatebølgane (dei som er langsomme og som er på overflata)
2. Kompresjonsbølgane (dei raskaste,dei som kjem først, viss ein er førebudd kan ein rekke og flykte). Desse kompresjonsbølgane gir eit forvarsel om kva som er i vente.
3. Skjærbølgane er den tredje bølgetypen. Det er desse som dreper. Vi kan samanlikne skjærebølgene som når ein gir eit langt hoppetau ein piskeslagsbevegelse, da ser du at svingningen forplantar seg bortover tauet. På same måten er det med jordskjelv av skjærebølgetypen.

Laga av: Hanne J

---